Sterrenwacht-Lente Sterrenwacht-Winter Sterrenwacht-Herfst Sterrenwacht-Lucht

Archief Nieuws

Maansverduistering op 27 juli 2018

Zoekt u voor het volgen van de maansverduistering van vrijdag 27 juli een plek met vrij uitzicht op de horizon!

De sterrenwacht is omringd door bomen en we hebben geen zicht op de horizon die voor deze maansverduistering noodzakelijk is.


Bij een volledige maansverduistering bevindt de maan zich in de kegelvormige kernschaduw van de aarde, de umbra. Hier komt geen zonlicht, de maan is verduisterd.

De maan straalt zelf geen licht uit, net zo min als de aarde. Het lijkt daarom misschien vreemd dat de maan juist in de kernschaduw, waar geen zonlicht is, rood wordt. Dat komt echter doordat de atmosfeer van de aarde het licht afbuigt, zodat alleen het rode en oranje licht met lange golflengten de atmosfeer kunnen passeren en kunnen doordringen in de kernschaduw.
Blauw licht met een korte golflengte wordt door luchtmoleculen en luchtdeeltjes verspreid en bereikt de maan niet. Wanneer het rode licht op de aarde valt, wordt het weerkaatst en krijgt de maan een rode gloed. Deze fase wordt in de volksmond ook wel 'Bloedmaan' genoemd, en duurt bij deze eclips circa 104 minuten. Doordat de verduistering erg centraal is, is dit effect bij deze eclips bijzonder sterk.
Als de aarde geen atmosfeer had, zou de maan tijdens de verduistering helemaal donker worden.



Vanuit Nederland en België is het grootste gedeelte van de eclips zichtbaar, maar het begin moeten wij missen. Het begin van de totaliteit is om 21:30 uur en de maan komt dan in Nederland net op. Zoek hiervoor een plek op met een vrij uitzicht op de horizon! De Maan staat bij het maximum, om 22:22 uur, op een hoogte van circa 6° (in Utrecht). De eclips eindigt om 1:31 uur.

Samenstand Maan en Venus 16 juli 2018

Bij zonsondergang staat de jonge  maansikkel laag aan de zuidwestelijke hemel vlakbij de planeet Venus. In Nederland zal de samenstand van de beide hemellichamen het best te zien zijn om vijf uur in de ochtend van 16 juli.

 

14 maart 2018 Stephen Hawking overleden

Stephen Hawking, de wereldberoemde theoretisch natuurkundige, is op 76-jarige leeftijd overleden. Ondanks een zware lichamelijke handicap, het gekluisterd zijn aan een rolstoel en het slechts kunnen communiceren door middel van een computer, heeft hij zich bewezen als één van de grootste geleerden aller tijden.

 
 

7-2-2018 De Tesla die nu door de ruimte vliegt...

Staat een hoop ellende te wachten. Want de ruimte kent geen genade. Op die laatste foto zag ‘ie er nog zo mooi uit: de glimmende knalrode sportwagen van Elon Musk die op 7 februari de ruimte in geschoten werd. Er is een goede reden om die laatste beelden van de auto te koesteren, want de eerstvolgende keer dat de wagen weer bij de aarde in de buurt komt, zal deze er heel anders uitzien.

Micrometeoroïden

Zo wordt die strakke carrosserie ernstig bedreigd door micrometeoroïde die veelvuldig door de ruimte slingeren. Over een zekere tijd (jaren) wordt de auto als het ware langzaam gezandstraald. Er zullen ook kleine gaatjes en deukjes in komen van al die kleine inslagen.

Uv-licht

En daar blijft het niet bij. Buiten de dampkring is er totaal geen bescherming tegen UV-licht van de zon. Dat zal zeker zijn invloed gaan hebben op de verf op de auto. De auto zal waarschijnlijk gaan verkleuren en misschien dat de verf ook gaat bladderen.

Geladen deeltjes

Maar de situatie wordt nog grimmiger. Zo zal de auto ook door de met geladen deeltjes gevulde Van Allen-gordel moeten reizen. Tijdens de tocht door de Van Allen-gordel om de aarde, zal de auto flink statisch geladen zijn. Dat kan vonken geven, die sporen op de auto nalaten. Gelukkig is er wat dat betreft dan toch nog een klein beetje goed nieuws: Het is een Tesla dus hij heeft gelukkig geen brandstoftank.
Al met al zal de auto, die in theorie vele jaren rond de zon kan blijven cirkelen, geleidelijk aan dan ook flink worden toegetakeld. Hoe de wagen eruit zal zien als deze de aarde nadert? Dat is koffiedik kijken, temeer omdat astronomen er nog niet uit zijn hoe de baan van de Tesla eruit gaat zien en wanneer deze de auto weer in de nabijheid van de aarde brengt. Eén ding staat wel vast: de glimmende sportauto wordt er in de ruimte niet mooier op.

Falcon Heavy-raket

De Tesla werd  dinsdag 7 februari 2018 gelanceerd tijdens de testvlucht van de Falcon Heavy-raket. De raket presteerde boven verwachting en slaagde erin om de Tesla in een heliocentrische baan te plaatsen. Met de functionerende Falcon Heavy bezit ruimtebedrijf SpaceX nu de krachtigste operationele raket ter wereld, die in theorie ingezet kan worden voor bemande missies naar bijvoorbeeld Mars. Toch gaat dat in de praktijk niet gebeuren. SpaceX knutselt inmiddels namelijk alweer aan de opvolger van Falcon Heavy: de nog krachtigere Big Falcon Rocket.

Geminiden meteorenzwerm 14 december 2017

Vallende sterren, of beter gezegd meteoren, zijn stofdeeltjes die in onze atmosfeer verbranden en daardoor als lichtflits zichtbaar worden aan de nachtelijke hemel. Per uur kunnen tot 120 meteoren worden waargenomen, waarmee deze zwerm talrijker is dan de Perseiden van augustus.

Helderder

De Geminiden zijn ook helderder dan de Perseiden omdat de stofdeeltjes groter zijn. De verbranding van de stofdeeltjes van de meteoren in december, vindt plaats op een hoogte van ongeveer honderd kilometer boven het aardoppervlak. De snelheid waarmee zo’n stofdeeltje in botsing komt met de Aarde, bedraagt zo’n 35 kilometer per seconde, ofwel 126.000 kilometer per uur. Hoewel dit relatief langzaam is voor een stofdeeltje, zal door de wrijvingswarmte die hierbij vrijkomt dit deeltje geheel verbranden. Wanneer verbranding niet geheel zou plaatsvinden in onze atmosfeer, zou het restant op Aarde neerkomen als meteoriet.

In 1862 ontdekt

De Geminiden zijn bijzonder doordat het moederobject geen komeet is maar de planetoïde (en mogelijk uitgedoofde komeet) Phaethon. Een andere bijzonderheid is dat de Geminiden pas in 1862 voor het eerst werden gezien, en sinds die tijd in hevigheid zijn toegenomen. De verwachting is dat het aantal meteoren in de komende eeuw af zal gaan nemen, totdat de zwerm niet meer zichtbaar is.
Meteoren worden in de volksmond ook wel vallende sterren genoemd. In werkelijkheid gaat het niet om sterren die vallen, maar om minuscule stukjes steen en gruis die onder hoge snelheden de aardatmosfeer binnenkomen en op ongeveer 80 tot 120 km hoogte verdampen. Een meteorenzwerm is een verzameling van meteoren die rond dezelfde tijd en in hetzelfde gebied aan de hemel zichtbaar zijn. De meteoren lijken uit één punt aan de hemel te komen, dat we de radiant noemen. Deze beweging wordt veroorzaakt door zowel de beweging van de meteoren zelf als door de baansnelheid van de Aarde.


Zonnepanelen op Koepel

Sinds 12 april 2017 is de toren van de koepel voorzien van zonnepanelen.

6-12-2016 Meteoor explodeert boven Siberische stad

Mensen in de Republiek Khakassia in het zuidwesten van Siberië waren dinsdag 6 december getuige van een grote vuurbal  die ontplofte in de lucht. De explosie was kort maar maakte de avond zo helder als de dag. Sommigen zijn zelfs in geslaagd om het evenement op camera vast te leggen.

Verslagen van de zeldzame gebeurtenis kwamen uit Khakassia, alsook uit de naburige regio Krasnojarsk. De vuurbal was het beste te zien over de stad van Sayanogorsk.

De meteoor werd gedurende drie of vier seconden gezien gevolgd door een luide knal ongeveer een halve minuut later. Dit leidde, volgens een getuige, tot het afgaan van vele auto-alarmen in grote delen van de stad.

Als er fragmenten van de meteoor de val hebben overleefd, zijn ze waarschijnlijk ergens rond de Babik Valley geland. Er is een expeditie met deskundigen naar het gebied gezonden.

 

12-8-2016 Voorbode klimaatverandering

2015 en 2016 zijn jaren van records. Het ene na het andere hitterecord wordt verbroken. En die records worden door velen aangeduid als ‘klimaatverandering’. Maar die stijgende temperaturen, smeltende ijskappen en zomerse hoosbuien met bijbehorende ondergelopen kelders: Dat is geen klimaatverandering, het is nog maar een voorbode daarvan.

Broeikasgassen

Sinds de Industriële revolutie, al bijna 150 jaar, brengen wij mensen grote hoeveelheden CO2 en andere broeikasgassen in de lucht. En die gassen zorgen ervoor dat de aarde opwarmt. Maar een groot deel van die opwarming is nu nog onzichtbaar. Er zijn verschillende factoren die een groot deel van de opwarming door CO2 maskeren. Kleine deeltjes die in de lucht zweven reflecteren en blokkeren zonlicht, 'de aerosolen' (stofdeeltjes of vloeistofdruppels in een gas). Deze zijn voor een deel afkomstig uit de natuur (zout of zand), maar er zijn ook heel wat aerosolen die door mensen in de atmosfeer zijn gebracht (roet).  Daarmee zijn die aerosolen een koelende factor en maskeren ze een deel van de opwarming door CO2. Een andere maskerende factor zijn de oceanen. Zij absorberen hitte uit de atmosfeer en een deel van de opwarming verdwijnt dus in de oceanen.


Wat steevast blijkt tijdens klimaatonderzoek is dat de aarde een complex systeem is dat we nog altijd niet helemaal doorgronden. Er is dan ook veel onzekerheid over hoe de aarde exact op al die broeikasgassen in de atmosfeer gaat reageren. Maar één ding is wel zeker. De opwarming die we nu zien, is nog maar een heel klein stukje van het verhaal. De rest van het verhaal wordt ‘pijplijn-opwarming’ genoemd. Het is opwarming die ons nog te wachten staat. En die we niet moeten onderschatten. Velen denken nog steeds dat klimaatverandering zich nu reeds in volle glorie op de thermometer ontvouwt. Maar als je dat denkt, dan onderschat je de opwarming. Alleen een verlaging van de CO2-concentratie kan nog afrekenen met een deel van de pijplijn-opwarming.

Een verlaging van de CO2-concentratie kan alleen bewerkstelligd worden als we afscheid nemen van fossiele brandstoffen.  Als het lukt, neemt de CO2-uitstoot af. En omdat de oceanen nog decennialang CO2 blijven opnemen, kan dan de CO2-concentratie in de atmosfeer uiteindelijk weer dalen. Door de CO2-concentratie te verlagen kan een onvermijdelijke opwarming van mogelijk nog 1 à 2 graden worden voorkomen.
Maar een daling van de CO2-concentratie lijkt nog ver weg. In 2015 steeg de CO2-concentratie zelfs met een recordsnelheid. Het lijkt maar niet tot de mensheid door te dringen dat er nu actie moet worden ondernomen. We hebben nu misschien een beetje last van de opwarming, maar het escaleert pas echt tegen het eind van deze eeuw. Het is een probleem voor de toekomst. Dat echter alleen nu kan worden opgelost. Er moet gehandeld worden op basis van wat we nu weten en niet op basis van wat we nu waarnemen.

27-07-2016

Het eerste half jaar van 2016 gaat de boeken in als het warmste half jaar sinds de metingen (in 1880) begonnen. Gemiddeld lagen de temperaturen in het eerste half jaar van 2016 1,3 graden Celsius boven de gemiddelde temperatuur die aan het eind van de negentiende eeuw werd gemeten.


Warm

Uit het onderzoek blijkt verder dat elke afzonderlijke maand in het jaar 2016 (tot en met juni) een record neerzette als de warmste januari, februari, maart, april, mei en juni ooit gemeten. Bovendien braken vijf van de zes maanden van 2016 nog een ander record. Zo was er nog niet eerder in een maand januari (sinds de metingen in 1979 begonnen) zo weinig zee-ijs te vinden in het Noordpoolgebied. En ook februari, april, mei en juni braken dat record. De hoeveelheid zee-ijs op de Noordpool is in het hartje van de zomer nu gemiddeld ongeveer 40 procent kleiner dan aan het eind van de jaren zeventig en tachtig.

19-05-2016

April was wereldwijd met afstand de warmste maand ooit gemeten. De gemiddelde wereldtemperatuur was 1,11 graden hoger dan de gemiddelde waarde in de referentieperiode 1951-1980. Ook januari, februari en maart waren dit jaar al recordwarm. Volgens Gavin Schmidt van het NASA Goddard Institute for Space Studies is de kans groter dan 99% dat 2016 wereldwijd het warmste jaar ooit wordt.

Al zeven extreem warme maanden op rij

Afgelopen oktober was het voor het eerst in een maand meer dan één graad warmer dan het gemiddelde van die maand in de periode 1951-1980. Alle maanden daarna lukte dit opnieuw. De maand met de grootste positieve afwijking tot nu toe is februari 2016. In deze maand was het gemiddeld in de wereld 1,33 graden warmer dan ‘normaal’.

El Niño

Naast de voortdurende klimaatverandering is er een andere belangrijke (tijdelijke) oorzaak aan te wijzen voor de wereldwijde temperatuurstijging. Door de krachtige El Niño van afgelopen winter is het zeewater rond de evenaar in de Grote Oceaan en Indische Oceaan een stuk warmer dan normaal.

Niet overal warmer

Afgelopen april was het niet overal warmer dan normaal. In Argentinië, Chili, het oosten van Canada en de Atlantische Oceaan tussen Canada en de Britse Eilanden was het kouder dan normaal. Lokaal zelfs meer dan twee graden. Uitzonderlijk heet was het in delen van Rusland, Alaska en de Sahara. In sommige delen zelfs meer dan 4 graden warmer dan normaal. Ook in Oost-Europa, Brazilië het westen van Canada en de VS, Australië en vrijwel heel Azië was het een stuk warmer dan normaal.



Bronnen: NASA, weather.com, BBC.com

 

Genieten van Mercuriusovergang 9 mei 2016

Het was maandag 9 mei een bijzondere dag voor astronomen. Ze maakten zich op voor een zeldzame gebeurtenis: een Mercuriusovergang. En dat betekende topdrukte bij Sterrenwacht Mercurius in Dordrecht.

De planeet schoof tussen de zon en de aarde door. "Mercurius komt dertien tot veertien keer in een eeuw voorbij", vertelt Harrie van Zijp van Sterrenwacht Mercurius. "In de nacht kan je het niet zien, maar het gebeurt nu overdag. Geweldig!"

Volgens Van Zijp kan het gevaarlijk zijn om de gebeurtenis te volgen. Met het blote oog is de kleine planeet niet te zien. En wie met een telescoop zonder filter naar de zon kijkt, kan zwaar oogletsel oplopen.

"Het is mijn favoriete planeet", besluit Van Zijp. "Het is de kleinste, de dapperste, de snelste planeet. Daar houd ik wel van."

Wie de Mercuriusovergang heeft gemist moet nog even geduld hebben. Op 11 november 2019 zal het nog een keer gebeuren. We krijgen die niet volledig te zien, want tijdens de overgang gaat de zon onder. Daarna is het wachten tot 2032.



05-06-2016 Ruimtesonde Juno bij Jupiter

Na een reis van bijna 5 jaar arriveerde ruimtesonde Juno op 5 juli bij gasreus Jupiter. De aankomst van Juno is  het begin van een nieuw tijdperk als het gaat om ons begrip van de gasreus. Naar verwachting zal Juno heel wat van Jupiters geheimen blootleggen.

Op zonne-energie

Juno is uitgerust  met drie enorme zonnepanelen. Ze zijn maar liefst 2,7 meter breed en 8,9 meter lang. Nog nooit heeft een ruimtesonde op zo’n grote afstand van de zon gebruikt gemaakt van zonnepanelen.

Onder het wolkendek

We kennen Jupiter natuurlijk allemaal als die enorme planeet met die schilderachtige vlekken erop. Maar die vlekken maken allemaal deel uit van het dikke wolkendek van de gasreus. Wat zich daaronder allemaal afspeelt? Dat is nog grotendeels onduidelijk. Maar Juno moet daar verandering in brengen. Het is de bedoeling dat de sonde een kijkje neemt onder Jupiters wolkendek.

De missiedoelen

Juno zal onder meer moeten vaststellen hoe de atmosfeer van Jupiter in elkaar steekt. Ook is het de bedoeling dat de sonde meer inzicht geeft in het ontstaan en de evolutie van de gasreus. Daarnaast zal Juno spectaculaire close-up foto’s van Jupiter gaan maken. Zo zullen we naar verwachting dankzij Juno voor het eerst de polen van Jupiter in detail kunnen gaan bekijken.
De missie van Juno zal ongeveer een jaar duren. Daarna moet de sonde zich in de atmosfeer van Jupiter boren. Deze actie komt de sonde vanzelfsprekend niet meer te boven.

 

19-05-2016 Mars staat dichtbij de Aarde

De planeet Mars komt de komende tijd dicht bij de Aarde. Althans, dichterbij dan in jaren het geval is geweest. En dat levert mooie plaatjes op. De afstand is op 30 mei het kleinst: bijna 76 miljoen kilometer. Daardoor is Mars goed te zien met het blote oog. Bij zonsondergang staat Mars in het zuidoosten als een felgele stip aan de hemel. Tot half juni blijft hij zo dichtbij.

De laatste keer dat Mars zo dichtbij kwam, was in augustus 2003. Toen was de afstand zelfs nog kleiner: minder dan 56 miljoen kilometer, de kleinste afstand in duizenden jaren. De afstand tussen Mars en de Aarde is bij elke passage anders. Als Mars op zijn verste punt is, bedraagt die afstand 249 miljoen kilometer: ruim driemaal zo ver als de komende weken.

19-05-2016 ISS heeft 100.000 rondjes om de Aarde gedraaid

De door het ISS afgelegde afstand is vergelijkbaar met tien ritjes naar Mars en weer terug. Een mijlpaal!

Op 16 mei 2016 voltooide  het internationale ruimtestation zijn 100.000e ritje rond onze prachtige planeet. Dat betekent dat het ruimtestation al meer dan 4,2 miljard kilometer heeft afgelegd. Dat is bijna vergelijkbaar met de afstand tussen de Aarde en Neptunus.

Het internationale ruimtestation is dan ook alweer 17 jaar in de lucht. In die lange periode hebben er 222 verschillende mensen in het ruimtestation vertoefd en zijn er bijna 2000 onderzoeken aan boord van het ruimtestation uitgevoerd. Zoals het er nu naar uitziet, blijft het ISS nog zeker tot 2024 operationeel.

 

Lintje voor penningmeester 26-04-2016

Onze penningmeester, Henk Nobel, ontving dinsdag 26 april jl. uit de handen van burgemeester Brok een Koninklijke Onderscheiding: lid in de Orde van Oranje-Nassau. Wij kunnen trots zijn dat we zo'n nobel, kundig, actief en nu ook koninklijk persoon in ons midden hebben om de penningen te bewaken! 

30-03-2016 Japanners verliezen contact met hun nieuwe röntgenobservatorium

De satelliet Hitomi werd half februari gelanceerd en zou afgelopen weekend aan het werk moeten gaan. Maar de Japanse ruimtevaartorganisatie laat weten dat er iets mis is met de satelliet. Het lukt de organisatie niet om contact te leggen met de satelliet en dus is ook onduidelijk hoe het met de gezondheid van Hitomi gesteld is.

Puin

Waarom het de Japanners niet lukt om contact te leggen met de satelliet, is onduidelijk. Het zou echter zomaar kunnen dat de satelliet slachtoffer is geworden van ruimtepuin. Het Joint Space Operation Center van de VS dat objecten in een baan rond de aarde in de gaten houdt, heeft kort voor de Japanners het contact verloren met de satelliet vijf objecten nabij de satelliet gespot. Mogelijk gaat het om puin dat op de satelliet is gebotst of om stukjes die van de satelliet zijn losgeraakt.

Hoop

Hoewel er geen contact meer is met de satelliet, heeft Japan nog wel even contact gehad nadat het puin nabij de satelliet werd gespot. En dat is hoopgevend. Het suggereert dat de satelliet niet zodanig is aangetast dat communicatie onmogelijk is. Er is dan ook zeker reden om aan te nemen dat het gaat lukken om weer in contact te komen met de satelliet.

Hitomi is een röntgenobservatorium en ontwikkeld om onder meer de totstandkoming en evolutie van zwarte gaten te bestuderen. Ook zou deze meer inzicht moeten geven in de totstandkoming van grote groepen sterrenstelsels en de manier waarop zij beïnvloed worden door donkere energie en donkere materie.

30-03-2016 Weinig zee-ijs op de Noordpool na de winter

Op dit moment is er zo’n 14,53 miljoen vierkante kilometer zee-ijs op de Noordpool te vinden. En dat is minder dan ooit.

Elk jaar neemt de hoeveelheid zee-ijs die op de Noordelijke IJszee rust met de seizoenen af en toe. Tijdens de lente en zomer smelt een deel van het zee-ijs, om tijdens de herfst en winter weer te bevriezen. Het resulteert in een jaarlijks zee-ijsminimum en een jaarlijks zee-ijsmaximum. De minimale hoeveelheid zee-ijs wordt tegen het einde van de zomer (september) gemeten, terwijl de maximale hoeveelheid zee-ijs tegen het einde van de winter (maart) wordt gemeten.

Maximum

Inmiddels is het eind maart en lijkt het zee-ijs zijn maximale omvang voor dit jaar te hebben bereikt. En die omvang komt uit op zo’n 14,52 miljoen vierkante kilometer. Het lijkt heel wat, maar het is heel weinig. Nog nooit was er, sinds de metingen in 1979 begonnen, ten tijde van het zee-ijsmaximum zo weinig zee-ijs op de Noordpool te vinden. De kleine hoeveelheid zee-ijs van dit jaar verpulvert het voorgaande record dat vorig jaar werd neergezet. Toen was er tijdens het zee-ijsmaximum 14,54 miljoen vierkante kilometer zee-ijs te vinden.

Hoge temperaturen

Dat er dit jaar zo weinig zee-ijs op de Noordpool te vinden is, heeft te maken met hoge temperaturen wereldwijd (en dus ook op de Noordpool) in december, januari en februari. Ook de wind hielp niet mee. Deze bracht warme lucht vanuit het zuiden naar de Noordpool en voorkwam zo dat zee-ijs kon aangroeien.

Klimaatverandering?

Hoewel de maximale omvang van het zee-ijs van jaar tot jaar kan verschillen door het winterweer, zien we een grote afname van de hoeveelheid zee-ijs, en die houdt verband met de opwarming van de atmosfeer en de oceanen. Sinds 1979 heeft dit er toe geleid dat 1,6 miljoen vierkante kilometer aan zee-ijs verloren is gegaan.

10-03-2016 Aardscheerder

Op 5 maart is het weer zover. Een planetoïde scheert dan ‘rakelings’ langs de Aarde. Op zich niets bijzonders, maar wetenschappers moeten gissen naar de dichtste benadering van dit stuk ruimtepuin.

Geen zorgen

We hoeven ons gelukkig geen zorgen te maken. Ruimtevaartorganisatie NASA stelt dat er op 5 maart in wezen geen kans is op een impact. Toch zou het zomaar kunnen dat planetoïde 2013 TX68, zoals het stuk ruimtepuin heet, de Aarde op zeer korte afstand passeert. De naderende planetoïde verbergt zich voortdurend in de schittering van de Zon, en is daardoor nauwelijks te observeren. Mogelijk vliegt hij voorbij op een afstand van veertien miljoen kilometer, maar liefst 35 keer de afstand van de Aarde tot de Maan. Maar de kans bestaat ook dat hij ons nadert tot slechts zeventienduizend kilometer, maar half zo hoog als de baan van veel geostationaire satellieten!

Gebrek aan data

De reden achter deze wijde variatie in schatting is een gebrek aan data. Wetenschappers konden het object in 2013 slechts drie dagen observeren, alvorens hij zoek raakte in de schittering van de Zon. De planetoïde nadert de Aarde vanuit de richting van de Zon, en zal lang verborgen blijven in haar schittering. Op de dag van de passage zal de planetoïde, zodra hij van de Zon af beweegt, hopelijk weer zichtbaar zijn voor waarnemers. Die waarnemingen zullen ons meer vertellen over hoe dicht het brokstuk de Aarde passeert.


Groter dan Tsjeljabinsk

Voorlopig is het dus ook gissen naar de precieze baan, de omvang, en het materiaal van de planetoïde. De meest ‘betrouwbare’ schattingen spreken van een doorsnee van ongeveer dertig meter. Dat maakt hem vijftig procent groter dan de meteoriet die drie jaar geleden explodeerde in het Russische Tsjeljabinsk. (Ruim duizend mensen raakten hierbij gewond, en de vrijgekomen hoeveelheid energie werd geschat op maar liefst vijfhonderd kiloton) Bij een inslag van 2013 TX68 zou ongeveer twee keer zoveel energie vrijkomen.

Kans veel te klein om je zorgen over te maken.

De kans op een impact op 5 maart is dus nihil, en ook op 28 september 2017, de datum waarop de planetoïde opnieuw langs de Aarde trekt, is deze kans te verwaarlozen. (1 op 250 miljoen)  De kansen zijn nog lager in de daaropvolgende passages in 2046 en 2097. Toekomstige observaties moeten meer duidelijkheid verschaffen.

4,09 miljoen kilometer

Het Minor Planet Center laat weten dat de ruimtesteen maandag 7 maart  langs onze planeet scheerde. 2013 TX68 naderde de Aarde tot zo’n 4,09 miljoen kilometer.


Omvang

Ook weten we nu iets meer over de omvang van de planetoïde. De ruimtesteen was tussen de 17 en 54 meter groot (wat aardig overeenkomt met schattingen die stelden dat de ruimtesteen een diameter van 30 meter zou hebben).

29-02-2016

Niet eerder scheen de zon in De Bilt op 29 februari zoveel uur als in 2016. Met 9,7 zonuren was het de zonnigste schrikkeldag sinds de start van de metingen in 1901. Het record was in handen van 1932 met 9,6 uren zonneschijn. 1992 volgt met 9,1 uur zon. Van de 29 schrikkeldagen sinds 1901 verliepen er slechts zes (vrij) zonnig. Op de overige schrikkeldagen scheen de zon minder dan vier uur en zeven schrikkeldagen verliepen zonloos.

Qua temperatuur beleefden we dit jaar een normale schrikkeldag met in De Bilt een maximumtemperatuur van 6,7 graden. De nacht en avond verliepen koud met een minimumwaarde van -4,3 graden. De warmste schrikkeldag sinds de start van de metingen in De Bilt was die van 1992 met een maximumtemperatuur van 15,7 graden en het koudst was het op 29 februari 1904 met een maximumtemperatuur van -1,1 graden. De koudste schrikkelnacht staat op naam van 1924 met -7,8 graden.

Het jaar 2000 kende de natste schrikkeldag met 11,1 mm neerslag in De Bilt. Schrikkeldag 2008 volgt met 9,6 mm. Toen stormde het en kwam er zeer zware windstoten voor.

17-02-2016 Komeet lander Philae opgegeven

De afgelopen maanden was er elke keer nog een sprankje hoop. Maar ook dat is nu vervlogen, waarschijnlijk horen we nooit meer iets van Philae.

De afgelopen maanden is herhaaldelijk geprobeerd om contact te leggen met Philae. Zonder resultaat. De laatste keer dat er contact was met Philae was in juli vorig jaar. Alle pogingen die in de maanden erna gedaan werden om in contact te komen, liepen op niets uit. En dus hebben wetenschappers de knoop nu doorgehakt en zullen ze geen contact meer zoeken met de komeet lander.

Aangenomen wordt dat Philae zich nog altijd in de schaduw van een klif bevindt en bedekt is met een laag stof. Hierdoor zijn de zonnepanelen niet in staat om energie op te wekken. Bovendien is het inmiddels bijzonder koud op de komeet, die inmiddels meer dan 350 miljoen kilometer van de zon verwijderd is.’s Nachts kunnen de temperaturen op de komeet dalen naar -180 graden Celsius en zelfs gedurende de dag blijft de hele komeet bevroren. Philae, die ontworpen is om met temperaturen tot -50 graden Celsius om te gaan, zal waarschijnlijk geen signalen meer af kunnen geven. Philae heeft onvoldoende energie  en de elektronica in de lander zijn te koud om te kunnen werken.

Ruimtesonde Rosetta cirkelt nog altijd rond de komeet en zal de komende maanden blijven luisteren of deze toch nog van Philae ‘hoort’. Over enkele maanden zal echter ook Rosetta alle energie nodig hebben om zelf een mooi einde aan haar missie te maken. Mogelijk krijgt de ruimtesonde opdracht om op de komeet te landen. Het is niet ondenkbaar dat deze tijdens de afdaling Philae weet te spotten zodat we Philae toch nog even kunnen zien.

12-02-216 Winter uitzonderlijk zacht

Nu al is duidelijk dat winter 2015/2016 eindigt op een eerste of tweede plaats in de lijst met warmste winters sinds 1901. De gemiddelde temperatuur komt uit op 6,5 tot 6,8 graden tegen 3,4 normaal.

Winter 2006/2007 is recordhouder met een gemiddelde temperatuur van 6,6 graden. Daarna volgen de winters van 2013/2014 en 1989/1990 met beide 6,0 graden. Een tweede plaats kan de huidige winter dus niet meer ontgaan en met een zacht slot van februari wordt het mogelijk zelfs de warmste winter ooit.

76% van de tijd zuidwestenwind

Grootste oorzaak van het zeer zachte winterweer is de overheersende zuidwestelijke winden, waarmee geregeld subtropische lucht wordt aangevoerd. Deze winter waaide de wind tot dusver 76% van de tijd (stevig) uit zuidwestelijke richting. In een normale winter is dit 44%.

Daarnaast speelt de opwarming van het klimaat een rol. De zuidwestelijke winden voeren nu lucht aan die ruim een graad warmer is dan halverwege de vorige eeuw.

Recordwarme en vorst loze december

De grootste bijdrage aan deze zachte winter werd geleverd door december met een gemiddelde maandtemperatuur van 9,6 graden tegen 3,7 normaal. Het oude record van 7,3 graden uit 1974 werd daarmee verpulverd. December was daarmee zelfs warmer dan een gemiddelde aprilmaand (9,2 graden).

Hoewel het in januari een beetje winterde verliep ook deze maand behoorlijk zacht met 4,8 graden tegen 3,1 normaal. Februari verloopt tot dusver ruim vier graden zachter dan gebruikelijk. Hier zal nog wel iets van af gaan, doordat de temperaturen momenteel vrij normaal zijn.

Zonniger en natter

Tot dusver scheen de zon gemiddeld over het land 30 uur meer dan normaal. De neerslagsom is nu al iets groter dan normaal in een hele winter. Met nog een paar weken te gaan zal de winter als nat de geschiedenis in gaan.

11-02-2016 Zwaartekrachtsgolven bestaan!

Voor het eerst zijn de rimpelingen in de ruimtetijd gemeten door twee LIGO-observatoria.

De zwaartekrachtsgolven zijn afkomstig van een paar zwarte gaten. Op een afstand van ruim 1,3 miljard lichtjaar van de Aarde zijn twee zwarte gaten steeds dichter om elkaar gaan draaien, wat uiteindelijk resulteerde in een samensmelting. De twee zwarte gaten waren respectievelijk 29 en 36 keer zo zwaar als de zon en draaiden net voor de samensmelting 75 keer per seconde (!) om elkaar heen. Nu is er een zwart gat ontstaan met een massa van 62 zonnen. Het totale proces duurde slechts 0,2 seconden. Wetenschappers hebben nu de zwaartekrachtsgolven die tijdens de samensmelting ontstonden opgevangen.

Wat zijn zwaartekrachtsgolven?

Zwaartekrachtsgolven zijn rimpels in de ruimtetijd. Albert Einstein stelde ruim honderd jaar geleden dat onmogelijk is om te spreken over tijd en ruimte als afzonderlijke entiteiten. De vier dimensies van de ruimtetijd zijn lengte, breedte, hoogte en  duur.

Je moet je de ruimtetijd voorstellen als een vel papier. Planeten en sterren liggen als knikkers op dit vel, waardoor de ruimtetijd lokaal gekromd is. Daarnaast reizen er golven door de ruimtetijd. Dit zijn zwaartekrachtsgolven, die ontstaan bij hele bijzondere gebeurtenissen, bijvoorbeeld wanneer twee zwarte gaten fuseren of wanneer een gigantische ster ontploft. Je kunt het vergelijken met wanneer je een steentje in een plas water gooit. Om het steentje ontstaan direct kringen.

Waarom zijn zwaartekrachtsgolven nu pas ontdekt?

Op het strand zijn golven in de zee makkelijk te spotten. Waarom niet in de ruimte? Dit komt omdat de hele Aarde op een golf meebeweegt. Voorbeeld:  je rijdt met een snelheid van 120 kilometer per uur op de linkerrijstrook en de automobilist naast je rijdt ook exact 120 kilometer per uur, dan lijkt het alsof zijn auto niet beweegt, maar dat is visueel bedrog. Dit geldt ook voor zwaartekrachtsgolven. De enige manier om ze te vinden is door op meerdere plekken metingen te verrichten en deze metingen vervolgens naast elkaar te leggen.

Hoe doen ze dat?

In twee vacuümbuizen van vier kilometer lang wordt de lengte van een bundel infraroodlicht gemeten. Met deze apparatuur is het mogelijk om piepkleine variaties te meten in de lengte van de bundel, zelfs als die variaties kleiner zijn dan een duizendste van de diameter van een atoom!

Wat hebben we eraan?

Wetenschappers kunnen zwaartekrachtsgolven gebruiken om meer te leren over het heelal. Een zwart gat zendt geen lichtdeeltjes uit, waardoor wij nooit weten wat er exact gebeurt in een zwart gat. Zwaartekrachtsgolven kunnen door geen enkele vorm van materie worden tegengehouden, waardoor we naar deze rimpels kunnen luisteren om meer te weten te komen over zwarte gaten.

Dankzij zwaartekrachtsgolven kunnen wij ook achterhalen wat er kort na het ontstaan van het heelal allemaal gebeurde. Maar omdat de oerknal bijna veertien miljard jaar geleden plaatsvond, zijn de zwaartekrachtsgolven heel erg zwak in het huidige heelal.

21-01-2016 Sonde gaat landen op de achterkant van de Maan

De Chinezen willen in 2018 een sonde laten landen op het deel van de Maan dat we vanaf de Aarde niet kunnen zien.

2018

Het is de bedoeling dat Chang’e 4 in 2018 gelanceerd wordt. Als het lukt om op de achterzijde van de Maan te landen, dan wordt geschiedenis geschreven. Tot op heden is nog nooit een ruimtevaartuig op de achterzijde van de Maan geland.

De omlooptijd van de Maan (de tijd die de Maan nodig heeft om een rondje rond de Aarde te voltooien) is gelijk aan de rotatietijd van de Maan (de tijd die de Maan nodig heeft om een rondje rond zijn as te draaien). Hierdoor kijken we vanaf de Aarde continu tegen dezelfde zijde van de Maan aan (de ‘voorkant’). De ‘achterkant’ kunnen we vanaf de Aarde dus nooit zien. Pas in 1959, toen Luna 3 foto’s van de ‘achterkant’ van de Maan maakte, kregen we een beeld bij de andere helft van onze natuurlijke satelliet.

Chang’e 2 en Chang’e 3

Het is niet de eerste keer dat China haar pijlen op de maan richt. Eerder lanceerde het land bijvoorbeeld al Chang’e 2, een maanorbiter. En in 2013 zette het land lander Chang’e 3 en rover Yutu op de (voorkant van de) Maan. De volgende stap is nu dus Chang’e 4. Tijdens deze missie zal onder meer de geologie van de achterzijde van de Maan worden bestudeerd.

En ook Chang’e 4 heeft alweer een opvolger: Chang’e 5. Tijdens deze missie moeten op de Maan monsters verzameld worden, die vervolgens weer netjes op Aarde worden afgeleverd. Na afloop van deze missie heeft China aangetoond tot drie dingen in staat te zijn: rond de Maan cirkelen, op de Maan landen en na een bezoek aan de Maan terugkeren naar de Aarde.

20-01-2016 Toch negen planeten in ons zonnestelsel?

Wetenschappers van Caltech beweren dat ons zonnestelsel wellicht niet uit acht, maar uit negen planeten bestaat. Computersimulaties wijzen erop dat er ver voorbij de Kuiper gordel, in de verre buitenwijken van ons zonnestelsel, zich een Neptunus-achtige planeet zou kunnen bevinden.

De onderzoekers beweren dat de afstand van deze planeet tot de Zon ongeveer twintig keer groter is dan de gemiddelde afstand van Neptunus tot de Zon. (Neptunus is 4,5 miljard kilometer van de Zon verwijderd) Dat betekent dat een ruimteschip in totaal 90 miljard kilometer moet afleggen om de negende planeet te bereiken!

Jammer genoeg valt er verder niet veel concreets over die planeet te zeggen. De modellen laten ruimte voor allerlei combinaties van massa, baanvorm en gemiddelde afstand tot de Zon. Een van de mogelijkheden is dat deze planeet is tien keer groter dan de Aarde en 500 keer zwaarder dan Pluto is, en dat hem nooit dichter bij de Zon brengt dan 280 astronomische eenheden (zeven keer de afstand Zon-Neptunus).

Waar komt deze planeet vandaan?

Ook is er nog onzekerheid over de oorsprong van de negende planeet. Is het een planeet die niet rondom de Zon geboren is, maar is ‘gevangen’ door de Zon? Waarschijnlijk niet. Men vermoedt dat deze Neptunus-achtige planeet 4,5 miljard jaar geleden, toen ons zonnestelsel ontstond,  is weggeslingerd door Jupiter en Saturnus. Op dit moment is de ruwe baan van de negende planeet bekend, maar de exacte locatie helaas nog niet.

Nu maar hopen dat de negende planeet ook echt bestaat. De simulaties vormen immers geen direct bewijs. We blijven het volgen.

20-01-2016

Voor vroege vogels belooft het een mooie maand te worden. Sinds woensdagochtend 20 januari zijn ‘s morgens de vijf helderste planeten op één lijn te zien. Mercurius, Venus, Mars Jupiter en Saturnus zijn helder genoeg om met het blote oog waar te nemen. Voor een ieder die voor zonsopgang wakker is een absolute aanrader!

Jupiter stijgt in het midden van de avond al. Mars, Saturnus en Venus volgen, waarna Mercurius net voor het licht wordt te zien is. Ook de ster Spica staat aan de hemel.

Mercurius zal nog lastig zijn om die in de schemering te ontdekken. Daarvoor kan je het beste een verrekijker hebben en goed uitzicht op de lage oostelijke horizon. Pas daarbij wel op dat je niet in de Zon kijkt zodra deze tevoorschijn komt! Dat je de vijf planeten allemaal op één lijn aan de hemel kunt zien, is ongeveer een maand zichtbaar. Dit is vrij uniek want ruim tien jaar geleden was de laatste keer dat er vijf planeten op een rij stonden.

Staan de planeten dichter bij elkaar?

Nee, dat is niet het geval. De planeten staan nog altijd miljoenen mijlen van elkaar vandaan. Dat de planeten toch samen te zien zijn komt door hun positie ten opzichte van de Zon, die de planeten verlicht. Omdat wij vanaf de Aarde geen diepte kunnen zien, lijkt het alsof de planeten dichter bij elkaar staan.

11-01-2016 NASA opent afdeling om de Aarde te beschermen tegen meteorietinslagen

De afdeling coördineert alle (internationale) maatregelen die getroffen worden om de Aarde te beschermen tegen een meteorietinslag.

De werkzaamheden van de gloednieuwe afdeling lopen breed uiteen. Zo moet de afdeling potentieel gevaarlijke ruimtestenen opsporen en blijven volgen. Maar de afdeling moet ook een leidende rol op zich nemen wanneer een ruimtesteen daadwerkelijk op de Aarde afstevent en diverse ruimtevaartorganisatie en overheden de handen ineen moeten slaan.

Ruimtestenen opsporen

Het is niet zo dat NASA met de oprichting van de afdeling nu pas oog krijgt voor ruimtestenen die wellicht een risico vormen voor (het leven op) de Aarde. Al sinds 1998 zoekt NASA actief naar ruimtestenen die in de (verre) toekomst een gevaar voor de Aarde kunnen vormen. Tot op heden zijn er meer dan 13.500 van die aardscheerders ontdekt. En elk jaar komen daar nog zo’n 1500 ruimtestenen bij.

Ruimtestenen bijsturen

Ook wordt er al langer gewerkt aan methoden om een eventuele inslag af te wenden. Zo denkt NASA een ruimtesteen die op de Aarde afstevent van baan te kunnen doen veranderen. Die technologie zal de ruimtevaartorganisatie in de toekomst demonstreren tijdens de Asteroid Redirect Mission (ARM) waarbij gepoogd zal worden een stukje van een planetoïde in een baan rond de Maan te plaatsen, waarna het uitgebreid bestudeerd en door mensen bezocht kan worden. En in samenwerking met ESA hoopt NASA in 2022 de baan van een ruimtesteen te veranderen door een ruimtesonde op de steen te laten crashen.

Volle Maan met Kerst 2015

Dit jaar zorgt de volle Maan voor verlichting  aan de hemel met Kerst. En dat is bijzonder. Het is namelijk zeer zeldzaam dat tijdens Kerstmis de volle Maan schijnt. De laatste keer dat dit gebeurde was in 1977, 38 jaar geleden. De maan is in Europa op 25 december om 6.11 uur 's morgens ‘officieel’  vol.

De volle Maan zal op Eerste kerstdag rond 17 uur 's middags opkomen en zal rond middernacht haar hoogste punt bereiken. De volgende ochtend rond 8:30 uur gaat de Maan weer onder . Een volle Maan met Kerst wordt ook wel 'de Maan van Yule' genoemd, of 'de Volle Lange Nachten Maan'. Daarmee verwijst de naam naar de lange en donkere decemberavonden. De volgende volle Maan op Kerstmis wordt pas in 2034 verwacht.

6-8-2015 De ruimte wordt een beetje Nederlandser

Europa lanceert volgend jaar een satelliet die luchtvervuiling gaat meten. Het belangrijkste onderdeel daarvan is het instrument dat de metingen moet gaan doen, de Tropomi. Die is de afgelopen jaren door Nederland gemaakt. De bouw is in juli dit jaar afgerond in Engeland. Nu begint het wachten op de lancering.

De Tropomi kijkt naar de onderste laag van de dampkring. Daar zit de lucht die wij inademen, de rook die schoorstenen uitblazen en alle stofdeeltjes van het verkeer en de bouw. In die lucht zitten broeikasgassen als methaan, ozon en koolstofdioxide. 'We wonen met veel mensen op weinig vierkante kilometers. Luchtkwaliteit en klimaatverandering zijn voor ons heel belangrijk', zegt Harry Förster van de Nederlandse ruimtevaartorganisatie NSO.



De Tropomi maakt elke dag een nieuwe 'wereldkaart' van de vervuiling. Zo kan hij - beter dan zijn voorgangers - zien waar de gassen vandaan komen en waar ze naartoe gaan. Die informatie kan helpen bij de strijd tegen klimaatverandering. 'Dag na dag kun je zien hoe de gassen op aarde zich verplaatsen. Als de wind uit het westen komt, ademt Nederland de smog uit Londen in. De rook van de haven van Rotterdam gaat dan richting Duitsland', zegt Frank Meiboom van de bouwer van het instrument, het bedrijf Airbus Defence and Space uit Leiden.

Er zijn een paar dingen die wetenschappers nog niet goed begrijpen. Het Nederlandse instrument moet daar antwoord op helpen geven. 'De atmosfeer is heel dynamisch. We weten bijvoorbeeld niet goed hoe al die gassen in de dampkring precies op elkaar reageren. Een paar jaar geleden zat er ineens een gat in de ozonlaag boven Europa en we wisten niet goed hoe die er kwam', aldus Förster.

De sonde levert een enorme hoeveelheid informatie op. Na elk rondje rond de aarde, dus om de anderhalf uur, stuurt hij alle metingen terug naar de aarde. Per keer is dat 22 Gigabit aan gegevens, genoeg om een dvd mee te vullen. Per dag vult hij dus 16 dvd's, en dat zeven dagen per week, minstens zeven jaar lang. Wetenschappers over de hele wereld kunnen er gratis mee aan de slag.

De hele satelliet kost ongeveer 220 miljoen euro, van ontwerp tot en met lancering. Nederland betaalt daarvan ongeveer 85 miljoen. De komende maanden wordt het vaartuig grondig getest. Tussen april en juli volgend jaar is de lancering, vanuit het hoge noorden van Rusland.

6-08-2015 Perseïdenzwerm weer op komst

Zorg dat je voldoende wensen klaar hebt liggen, want de komende tijd kun je, bij helder weer, wel zestig vallende sterren per uur zien! Met name in de nacht van 12 op 13 en 13 op 14 augustus zijn er als het weer meewerkt veel meteoren te zien.

Swift-Tuttle

Het flinke aantal vallende sterren hebben we te danken aan de komeet Swift-Tuttle. De Aarde beweegt namelijk ieder jaar rond deze tijd door de baan van deze komeet heen. En in die baan bevinden zich veel stofdeeltjes en puin dat door de komeet is achtergelaten. De stofdeeltjes komen de dampkring van de Aarde binnen en botsen met moleculen in de lucht. Daarbij komt energie vrij in de vorm van een lichtflits. Die lichtflits is als het herlder is vanaf het oppervlak van de Aarde te zien en noemen we ook wel een ‘vallende ster’ (ook al heeft het dus niets met vallende sterren te maken).

Waarom de Perseïden?

Ze zijn vernoemd naar het sterrenbeeld waaruit ze vandaan lijken te komen: Perseus.

Piek

Je kunt nu al flink wat vallende sterren bewonderen, maar rond 13 augustus piekt het aantal meteoren. Dan zijn er tientallen ‘vallende sterren’ per uur te zien. Tenminste: als het helder is.

De maan

Een andere factor die van belang is, is maanlicht. Zo zul je bij volle maan aanzienlijk minder meteoren spotten, omdat het maanlicht ze aan het zicht onttrekt. Wat dat betreft hebben we dit jaar goed nieuws: er is wanneer de Perseïden pieken geen storend maanlicht.

 

8-5-2015 Russisch ruimtevaartuig verbrand boven Stille Oceaan

Het Russische ruimtevaartuig Progress 59 is afgelopen nacht boven de Stille Oceaan verbrand. Daarmee is een einde gekomen aan de ongecontroleerde duikvlucht van de sonde die het ISS moest bevoorraden.


Progress 59 vertrok eind april vanaf de aarde vol voorraden (eten, brandstof, experimenten) naar het internationale ruimtestation. Op 28 april stond de koppeling van de sonde aan het ruimtestation gepland. Maar het liep anders. De Russen verliezen de grip op het ruiimtevaartuig en het lukt ook niet om Progress weer onder controle te krijgen. Wat rest is een ongecontroleerde duikvlucht richting de aarde.

En die duikvlucht is afgelopen nacht tot een einde gekomen. Progress verbrandde boven de Stille Oceaan, zo meldt de Russische ruimtevaartorganisatie Roskosmos. Of de sonde helemaal verbrand is of dat er wellicht nog brokstukken op aarde zijn geland, is onduidelijk. Vooralsnog zijn er in ieder geval geen meldingen van schade bekend.

Voorraden

Met het verbranden van Progress 59 is ook zo’n drie ton aan voorraden verloren gegaan. Een kostbaar verlies dat echter geen directe gevolgen heeft voor de astronauten in het internationale ruimtestation: zij kunnen met de huidige voorraden nog vooruit.

De Russische ruimtevaartorganisatie hoopt later deze maand meer te kunnen zeggen over de oorzaak en het dramatische verloop van deze bevoorradingsmissie. Vooralsnog lijkt het erop dat er al tijdens de lancering van Progress 59 iets fout is gegaan.

1-5-2015 Mount Everest door aarbeving gekrompen

Een gebied met een oppervlak van 6.000 vierkante kilometer is door de aardbeving in Nepal een meter omhoog gekomen. Dit is een iets groter oppervlak dan de provincies Noord-Holland en Zuid-Holland bij elkaar. Hoewel het epicentrum relatief ver van Kathmandu lag, werd de stad wel getroffen door de verhoging van het landschap.
De Mount Everest, de grootste berg ter wereld, is door de aardbeving van 25 april 2015 kleiner geworden. De top van de Mount Everest is 2,5 centimeter gedaald. Dit komt volgens de non-profitorganisatie UNAVCO door het feit dat de korst van de Aarde in de aanloop naar de aardbeving erg gespannen was. Deze spanning is nu weggenomen en hierdoor is de korst minder stijf, waardoor de Mount Everest er in is gezakt.

Gigantische groei

Overigens is de krimping van tijdelijke duur. Het Himalayagebergte groeit gemiddeld met één centimeter per jaar, doordat de Indiase en Eurazische tektonische platen op elkaar botsen. Na twee tot drie jaar is de Mount Everest weer even hoog als voor de aardbeving.

Meer aardbevingen

Wetenschappers zijn bang dat Nepal de komende periode wordt getroffen door meer aardbevingen. De breuk in de korst loopt namelijk niet tot het aardoppervlak, waardoor er nog steeds sprake is van opgebouwde spanning. Onderzoekers verwachten dat de korst deze spanning pas verliest wanneer de breuk het aardoppervlak bereikt. Toch kan het oppervlak ook heel langzaam verschuiven zonder grote bevingen. Dit fenomeen wordt ‘creep’ genoemd. Een aardbeving of creep? We zullen moeten afwachten om te zien hoe de korst van de Aarde gaat reageren.

1-5-2015 Ruimtesonde Messenger gecrasht

De ruimtesonde heeft zich op 30 april, zoals gepland, in het oppervlak van Mercurius geboord en een nieuwe krater gecreëerd op de kleinste planeet van ons zonnestelsel.

Beelden zijn er niet van de spectaculaire ondergang van Messenger. De plaats waar Messenger zich in Mercurius boorde, bevond zich namelijk aan de zijde van de planeet die niet op de Aarde gericht was. Ook ruimtetelescopen konden de ondergang van Messenger niet zien. Mercurius staat zo dicht bij de zon dat het te gevaarlijk is voor ruimtetelescopen om naar de planeet te turen.

Brandstof

De crash van Messenger was volledig gepland. De sonde was door zijn brandstof heen en kon de zwaartekracht niet langer weerstaan. De afstand tussen Mercurius en Messenger werd kleiner en op 30 april boorde de ruimtesonde zich in het oppervlak van de planeet.

Dat lijkt misschien een triest moment, maar zo ziet NASA, eigenaar van Messenger, dat zeker niet. Messenger werd in 2004 gelanceerd en arriveerde in 2011 bij Mercurius. Daar zou deze een jaar lang onderzoek moeten doen. Maar uiteindelijk bestudeerde Messenger de planeet vier jaar lang. In die periode ontrafelde de ruimtesonde heel wat geheimen van de kleinste planeet in ons zonnestelsel. Zo stelde deze de oppervlaktesamenstelling van Mercurius vast en kon deze bevestigen dat op de polen waterijs te vinden is.

17-4-2015 Sonde Messenger stort deze maand nog op Mercurius

Messenger is bijna door zijn brandstof heen en zal binnenkort op Mercurius neerstorten. Naar verwachting gebeurt dat nog deze maand: op 30 april, zo meldt NASA. De sonde zal met een snelheid van zo’n 3,91 kilometer per seconde op de kleine planeet storten. Dat gebeurt aan de zijde die niet op de Aarde gericht is, dus we kunnen de inslag niet live volgen.

De afgelopen weken werden verschillende manoeuvres uitgevoerd om het leven van Messenger te redden. Afgelopen dinsdag werd de baan van Messenger nog eens aangepast en op vrijdag 24 april zal dat opnieuw, en voor de laatste keer, gebeuren. Na deze laatste manoeuvre zal NASA de sonde als verloren moeten beschouwen, omdat Messenger vrijwel al zijn brandstof verbruikt heeft. Op dat moment de ruimtesonde niet langer in staat om de zwaartekracht van de zon die Messenger naar beneden duwt, te weerstaan.


De ondergang van Messenger is natuurlijk enigszins een triest moment, maar de sonde heeft een vruchtbaar leven achter de rug. In 2004 lanceerde de NASA Messenger. In 2011 kwam de ruimtesonde in een baan rond de planeet, waarna deze het ene na het andere geheim van een toen nog vrij mysterieus Mercurius blootlegde. In 2012 ontdekte Messenger bijvoorbeeld dat in de permanent beschaduwde kraters op de polen van Mercurius bevroren water te vinden is. Op dat ijs bevindt zich een donker laagje: waarschijnlijk organische materialen. Het water dat nu in de vorm van ijs in de kraters op Mercurius’ polen zit opgeslagen, is waarschijnlijk door inslagen van kometen en planetoïden daar terechtgekomen. De ontdekking gaf niet alleen meer inzicht in de historie van Mercurius, maar ook in de geschiedenis van onze eigen planeet die waarschijnlijk op vergelijkbare wijze aan water en organische stoffen kwam.

8-4-2015 Ruimtesonde Dawn

NASA laat weten dat de sonde, die zich in maart in een baan rond dwergplaneet Ceres nestelde,  in uitstekende staat verkeert en de dagen aftelt tot hij wetenschap kan gaan bedrijven.

Dawn arriveerde op 18 maart bij dwergplaneet Ceres. De afstand tussen de twee was toen nog erg groot. Maar de afgelopen weken heeft Dawn de afstand tot Ceres verkleind tot een slordige 40.000 kilometer. De komende weken moet die afstand nog kleiner worden: Dawn moet zich op zo’n 8400 kilometer van Ceres bevinden om aan zijn wetenschappelijke onderzoek te kunnen beginnen. Naar verwachting zal Dawn op 23 april zijn werk kunnen aanvangen.

Gezond

In afwachting van dat moment maakt Dawn het gelukkig uitstekend, zo laat NASA weten. Alle systemen en instrumenten aan boord van de sonde werken naar behoren.

Foto’s!

En ook goed nieuws: binnenkort mogen we nieuwe foto’s van Ceres verwachten! Op 10 en 14 april zal Dawn, ten behoeve van zijn navigatie, opnieuw foto’s van de dwergplaneet maken. En begin mei zullen de beelden die Dawn van Ceres maakt zo gedetailleerd zijn dat we hopelijk eindelijk meer te weten komen over het oppervlak van de dwergplaneet. En hopelijk krijgen we dan ook meer duidelijkheid over die mysterieuze lichte vlekken op Ceres.

Het eerste onderzoek van Dawn loopt van 23 april tot 9 mei. Daarna zal de sonde de afstand tot Ceres nog verder verkleinen en aan zijn tweede onderzoeksmissie beginnen.

27-3-2015 De opvolger van de Hubble-ruimtetelescoop wordt in 2018 gelanceerd.

Dit heeft de NASA aan leden van het Amerikaanse congres gemeldt. Goed nieuws, want dit betekent dat alles nog steeds volgens planning verloopt.



De James Webb-telescoop wordt over drie jaar gelanceerd en de inmiddels 25 jaar oude Hubble-telescoop vervangen. De telescoop gaat op een afstand van 1,5 miljoen kilometer van de Aarde prachtige foto’s van nevels, sterrenstelsels en exoplaneten maken. Wetenschappers hopen dat de James Webb-telescoop gaat helpen om aardachtige exoplaneten te ontdekken.

De lancering van de James Webb-telescoop is al een aantal keer uitgesteld. Eigenlijk zouden we nu al gebruik moeten maken van de telescoop, maar dat is helaas niet zo. Dit heeft overigens alles te maken met het budget. Oorspronkelijk werd er een budget vrijgemaakt van vier miljard dollar, maar ondertussen staat de teller op ruim acht miljard dollar. In 2011 leek het er even op dat het hele project geschrapt zou worden, maar gelukkig kwam het Amerikaanse congres tot inkeer.

Ambitieus project

Het ziet ernaar uit dat de NASA alle ambitieuze, wetenschappelijke doelen gaat halen en ’s werelds krachtigste ruimtetelescoop binnen het budget blijft. De deadline is 2018.

Voorbereidingen

Op dit moment wordt de James Webb-telescoop in elkaar gezet. Daarnaast testen ingenieurs het zonneschild van de telescoop, die even groot is als een tennisbaan. Dit zonneschild wordt gebruikt om de telescoop af te koelen, zodat de instrumenten extreem verre sterrenstelsels in kaart kunnen brengen.

12-03-2015 Eerste gigantische zonnevlam van 2015

De zon is lekker actief en spuwde gisteren een x-klasse zonnevlam. Dit is de zwaarste categorie voor zonnevlammen. De x2,2-klasse zonnevlam piekte woensdag om 17:22 uur Nederlandse tijd en was naar de Aarde gericht.



De zonnevlam ontstond in het actieve gebied AR12297. Dit gebied bestaat uit meerdere zonnevlekken. De grootste vlek is groter dan de Aarde.

Bij de zonnevlam werden veel elektrisch geladen deeltjes de ruimte in gegooid. Het is echter onbekend of de zonnewind de aarde gaat raken. Als dit gebeurt, dan is er een kans dat er noorderlicht vanuit Nederland en België te zien is.

6-3-2015 Dawn in een baan rond Ceres

Op vrijdag 6 maart om 13.20 uur heeft Dawn zich in  baan rond laten Ceres glijden. Een primeur: voor het eerst kan de mensheid dan stellen dat het een ruimtesonde rond een dwergplaneet heeft cirkelen.

Natuurlijk is het moment waarop een ruimtesonde na een lange reis bij zijn eindbestemming aankomt, bijzonder. En dat is in het geval van Dawn niet anders. Maar heel erg spannend zal het niet worden. Er hoeft namelijk weinig bijzonders te gebeuren om Dawn rond Ceres te laten cirkelen. Er hoeven geen manoeuvres meer te worden uitgevoerd en er hoeft niet te worden afgeremd. Dawn zal zich simpelweg door de zwaartekracht van Ceres laten ‘vangen’.

Even wachten

Dat alles gebeurt op een moment waarop contact tussen de Aarde en Dawn onmogelijk is. We zullen dus even moeten wachten op het signaal dat aangeeft dat Dawn succesvol in een baan rond Ceres is beland. Dat signaal laat waarschijnlijk enkele uren op zich wachten.

Nog een keertje wachten

En zodra we weten dat Dawn rond Ceres cirkelt, zullen we opnieuw moeten wachten. De ruimtesonde gaat namelijk niet direct aan de slag. De komende zes weken zal Dawn gebruiken om de afstand tussen zichzelf en Ceres verder te verkleinen en zich in een baan te nestelen van waaruit deze wetenschappelijk onderzoek kan doen. Op 23 april kan Dawn dan eindelijk aan de slag en de geheimen van Ceres gaan ontrafelen.

Hoewel we dus nog even geduld moeten hebben voor Dawn daadwerkelijk wetenschap kan gaan bedrijven, is het rond Ceres gaan cirkelen ook een mijlpaal. Het is niet alleen de eerste keer dat een ruimtesonde zich in een baan rond een dwergplaneet gaat nestelen. Het is ook nog eens de eerste keer dat een ruimtesonde twee verschillende hemellichamen op zo’n grote afstand van de Aarde bezoekt. Eerder bracht Dawn namelijk al een bezoek aan planetoïde Vesta.

25-2-2015 Astronaut maakt selfie tijdens ruimtewandeling

Overal maken we ze: selfies. Maar geen enkele kan tippen aan de selfie van Barry Wilmore, gemaakt op een slordige 430 kilometer boven de Aarde.

Tijdens een ruimtewandeling zag Wilmore zijn kans schoon en maakte een prachtige selfie. Achter de astronaut gaapt de enorme oceaan. In de weerspiegeling van Wilmore’s helm zien we ook zijn collega: Terry Virts.



Wilmore maakte de selfie tijdens de eerste van drie ruimtewandelingen. Tijdens de ruimtewandelingen worden maatregelen getroffen die het mogelijk maken om straks met nog meer mensen aan boord van het ISS te wonen en werken.

De astronauten leggen kabels aan die twee International Docking Adapters die later dit jaar bij het ISS arriveren van onder meer stroom moeten voorzien. Dankzij de nieuwe docking ports kunnen commerciële bedrijven vanaf 2017 niet alleen goederen, maar ook mensen bij het ISS afleveren. Hierdoor kan de bemanning aan boord van het ISS groeien: van zes naar zeven astronauten.

19-2-2015 Bijzondere komeet

Een bijzondere komeet heeft recent een scheervlucht langs de Zon gemaakt én deze overleefd, zo blijkt uit beelden van SOHO. Mogelijk is de heldere komeet ergens in de komende weken zelfs vanaf de Aarde te zien.

De komeet scheerde vorige week langs de zon en wordt door NASA bestempeld als ‘uitzonderlijk’. Dat heeft twee redenen. Ten eerste omdat de komeet geen onderdeel uitmaakt van een ons bekende groep kometen. En dat is bijzonder: de meeste kometen die we tot op heden langs de zon hebben zien scheren, behoren tot de Kreutz-familie. Alle kometen die tot deze familie behoren zijn brokstukken die eeuwen geleden van één gigantische komeet zijn afgebroken.

Gered!

Maar er is nog een reden om deze komeet als ‘ongebruikelijk’ te bestempelen. De meeste kometen die zo dicht bij de zon in de buurt komen dat het zonneobservatorium SOHO ze kan zien, overleven hun scheervlucht niet. Ze verdampen in het zonlicht. Maar deze komeet naderde het oppervlak van de zon tot zo’n 3,5 miljoen kilometer en overleefde dat.

Hoe het nu verder zal gaan met de komeet (die de naam C/2015 D1 heeft gekregen) is onduidelijk. Het kan zijn dat deze nog een lang en gelukkig leven tegemoet gaat en deze in de komende weken zelfs vanaf de aarde zichtbaar is. Maar het kan ook zijn dat de scheervlucht toch te veel van het goede is geweest en de komeet binnenkort alsnog het loodje legt.


30-1-2015 Helikopter op Mars

Toekomstige Marsrovers krijgen mogelijk een vriendje mee. NASA denkt erover om ze uit te rusten met een helikoptertje dat de directe omgeving van de rover kan verkennen en de beste route kan uitstippelen.

Navigeren op Mars is nog niet zo gemakkelijk. Voordat een rover op pad gaat, moet men er zeker van zijn dat deze de uitgestippelde route veilig kan rijden. Om daar een oordeel over te kunnen vellen, wordt momenteel gebruik gemaakt van twee informatiebronnen: het zicht van de rover zelf (is redelijk beperkt) en beelden die door Marsorbiters worden gemaakt. Het maakt het uitstippelen van een route op Mars tot een tijdrovende gebeurtenis.

Nieuwe aanpak

NASA heeft een nieuwe aanpak bedacht. In de toekomst wil het Marsrovers uitrusten met een helikoptertje dat de omgeving van de rover kan verkennen, waardoor snel en gemakkelijk gekeken kan worden waar de rover het beste heen kan gaan. Met deze aanpak moet het mogelijk zijn om rovers in één dag tijd drie keer verder te laten rijden dan nu mogelijk is.

Een kilo

Het idee is dat de helikopter (bijna) elke dag voor de rover uitvliegt om te kijken welke gebieden interessant zijn om te verkennen en hoe de rover die gebieden het beste bereiken kan. De helikopter zou er ongeveer uit kunnen zien zoals op de foto hierboven. De helikopter is van het uiteinde van de ene tot het uiteinde van de andere wiek ongeveer 1,1 meter breed en weegt ongeveer een kilo.

Moment